Dwarsligger: Jonathan Safran Foer – Alles is Verlicht

“An Overture to the commencement of a very rigid journey”. In het Engels kwam de grap eigenlijk wel beter over, wanneer de Oekraïner Alex in woordenboek-Engels zijn verhaal begint. Dat verhaal is Alles is verlicht, het debuut van Jonathan Safran Foer uit 2002. Een jonge Amerikaanse schrijver van joodse komaf. Het boek kwam recentelijk ook uit in het Dwarsligger formaat. Reden genoeg om het weer eens onder de aandacht te brengen.

Het boek maakte een verpletterende indruk en werd al vrijwel meteen als studieonderwerp gebruikt op universiteiten en verblufte menig collega schrijver, het lanceerde Foer zelf in een klap naar de top van de literatuur. In 2005 werd het boek verfilmd met hoofdrollen voor Elijah Wood en Eugene Hutz (van Gogol Bordello). We kunnen dus met een gerust hart zeggen dat het boek insloeg als een bom. Het verhaal gaat over Jonathan die in Oekraïne op zoek gaat naar de vrouw die zijn grootvaders leven heeft gered. Met zijn vertaler Alex, een hippe vogel uit Odessa, gaat hij op pad vergezeld door de ‘blinde’ grootvader van Alex en zijn ‘uitkijkteef’ Sammy Davis Jr. Jr. Het gezelschap vind echter meer dan ze verwachtten en uiteindelijk wordt alles verlicht.

Het verhaal bestaat uit drie lijnen, het verleden, het verhaal van Jonathan en dat van Alex. Dit samen met de wisselende perspectieven maakt het een complex boek. Minpuntje is wel dat de Nederlandse vertaling een stuk minder grappig is dan het origineel, maar dat doet niet veel af aan het boek. De hoofdgedachte is dat het verleden de toekomst bepaald. Voor zowel Alex als Jonathan veranderd dit hun kijk op zichzelf. Het wat lollige begin maakt snel plaats voor een dramatisch verhaal van liefde en haat, verdriet en vreugde. Het taalgebruik is natuurlijk wisselend, eerst komisch dan weer poëtisch. Soms bezinnend soms luchtig, maar zonder maar een moment pauze gravend in geschiedenis die het liefst vergeten wordt. De Holocaust die uit de geheugens is weggedrukt. De verhalen verweven zich met elkaar en de breuk met het verleden wordt hersteld. Catharsis en (zwarte) humor, de enige manier om een triest verhaal draagbaar te maken volgens hoofdpersoon Jonathan, gaan hand in hand in.

Natuurlijk gaat het nu niet alleen over het boek zelf, maar ook over de nieuwe vorm van boek. De Dwarsligger won de NIMA Marketing Excellence Award 2009 voor de uitvinding, dus schijnbaar heeft het wel wat. Dus hoe leest zo’n ding nu? Nou, het is echt ideaal voor in de trein, bus of in bed als je graag op je zij ligt. Wel is het is even wennen aan het dunne papier en natuurlijk het op en neer bladeren. Alles is verlicht is eigenlijk best een zwaar boek dus niet echt ideaal om eventjes tussendoor te lezen, wat toch is waar de Dwarsligger zich toe leent. Als je nog moet wennen aan de nieuwe vorm is het misschien niet de beste keuze. Aan de andere kant, als je ervoor gaat zitten zal dit boek je toch wel opslokken.

Wat echt ontbreekt is een lint om snel te vinden waar je was gebleven. Een papiertje ertussen is natuurlijk niet zo praktisch omdat het eruit en helaas zit er niet een kaft aan die je tussen de pagina’s kunt leggen. Misschien is het gewoon gewenning, maar de Dwarsligger voelt wat ‘haastig’ aan. Toch leest hij prettig en is het een fijn compact boekje, waar we helaas na 500 jaar boekdrukkunst even aan moeten wennen. Zeker een aanrader voor de mensen onder ons die het openbaar vervoer geregeld trotseren. Meer weten over dit interessante boekje? Kijk hier eens voor het aanbod.

Score: